Handhaaf jouself

Om selfhandhawend te wees

Om selfhandhawend te wees en te vra vir wat jy wil hê en om nee te sê vir wat jy nie wil hê nie, kan jy die volgende stappe volg.

•  Evalueer jou regte met die situasie voor jou

Gaan kyk weer na jou Persoonlike Handves van Regte.  Wat is jou regte in hierdie situasie? 

Voordat jy selfhandhawend kan wees, vra jouself die volgende drie vrae:

• wat is die ergste wat kan gebeur?
• as dit sou gebeur, hoe erg is dit in elk geval?
• wat is die kanse dat dit sal gebeur? (aangesien die meeste dinge waarvoor ons bang is in elk geval nooit gebeur nie).

Die drie sleutelstappe vir selfhandhawing

Bepaal ‘n tyd en plek om jou behoeftes te bespreek

Maak ‘n afspraak met die die betrokke persoon om die uitdaging te bespreek. Moenie hierdie sake bespreek  as die ander persoon met iets ander besig is nie.  Sê vir die ander persoon:  Ek wil iets met jou bespreek.  Wanneer sal dit jou pas?  Dit is  byvoorbeeld ‘n goeie idee om teenoor mekaar te sit by ‘n tafel wanneer julle die kwessie bespreek.

Hou jou stemtoon

• • sagter
  • stadiger
  • laer

Dit sê so lekker in Engels:  keep your tone of voice softer, slower, and lower. Hou in gedagte dat twee derdes van ons kommunikasie nie-verbaal is.  Hoe jy ‘n ding sê, is veel belangriker as wat jy sê. Wanneer jy skel en skree, aktiveer jy net die ander persoon se veg-of-vlug reaksie. Jy kry ‘n verhoogde lading (toevloei) van adrenalien in jou bloedstroom. Dit ontlok gevoelens van baklei of weghardloop. Alle rasionaliteit is nou daarmee heen. Ons skree op mekaar om gehoor te word, maar ons hoor mekaar glad nie.  Wanneer jy op ‘n ontspanne manier praat sal die ander persoon geneig wees om jou meer ernstig op te neem, te luister en ook rasioneel te reageer.

Neem tyd uit om jouself te ontlont, indien nodig

Wanneer jy of jou maat begin om kwaad te voel, moet julle besef dat woede niks gaan oplos nie.  Neem eers tyd om af te koel. Dit word genoem: Tyd Uit (Time Out), waar jy eers wag totdat jy voldoende afgekoel het, voordat jy weer aan die saak aandag gee. Afkoeltyd word ook in sport soos rugby gebruik waar ‘n speler ‘n geel kaart kry en ‘n tyd lank langs die veld in die koelkas moet sit, voordat hul weer op die veld mag draf om met die spel voort te gaan. Enige Tyd Uit kan duur van vyf minute tot 24 uur.

Sê hoe jy oor die spesifieke situasie voel

Deur jou maat of die ander persoon te vertel hoe jy voel, laat jy hul weet hoeveel hulle gedrag jou gevoelens en jou reaksies raak. Wanneer jy sê hoe jy voel  – maak seker dat jy verantwoordelikheid neem om jou gevoelens te lug eerder as om ander mense te blameer. Die beste manier hier is om altyd te onthou stellings oor jou gevoelens begin met ek, eerder as met jou. Met sogenaamde ek-stellings erken jy verantwoordelikheid vir jou gevoelens, terwyl sogenaamde jy-stellings die ander persoon beskuldig of veroordeel vir hoe jy voel.  Wanneer jy dit doen, plaas jy ander mense op die verdediging wat dan kommunikasie belemmer. Begin ‘n sin met: ek voel dit of dat, in plaas van om te sê: jy maak my kwaad.

Stel jou oplossing oor hoe om die situasie te verander, voor:

Dit is die sleutelstap van selfhandhawend-wees.  Jy vra eenvoudig vir wat jy wil hê (of nie wil hê nie) op ‘n reguit, direkte, tog vriendelike manier.

• gebruik selfhandhawende nie-verbale kommunikasie
• kyk direk na ‘n persoon as jy met hulle praat;
• gebruik kort, duidelike sinne. In ‘n normale stemtoon, nie te hard of te sag nie;
• hou jou liggaamsposisie oop;
• let op jou persoonlike ruimte. Moenie terugstaan of te na aan die ander persoon beweeg nie;

• hou jou versoek eenvoudig
• bly kalm. Wanneer jy kwaad of opgewonde raak, vat tyd uit en gaan raak elders van jou gevoelens of frustrasies ontslae voordat jy verder kommunikeer;
• wees spesifiek – vra presies vir wat jy wil hê en wees presies oor dit wat jy nie wil hê nie;

• gebruik ek-stellings, soos die volgende:
• Ek sal daarvan hou as …
• Ek wil …
• Ek sal dit waardeer as …

• maak beswaar teen die gedrag, nie teen die persoon nie

Laat hulle weet dat jy ‘n probleem het met iets wat hulle doen (of nie doen nie), nie met wie hulle as persoon is nie.

• moenie verskoning aanbied vir jou versoek nie

Soos jy gesien het in jou persoonlike handves van regte, het jy ‘n reg tot jou versoek.

• rig versoeke, nie aandrange of bevele nie

Vra vir wat jy wil hê of nie wil hê nie, op ‘n vriendelike dog ferm manier. Wanneer jy aandring op jou behoeftes, gaan jy ‘n ongewensde teenreaksie terug ontvang.

• sê vir die persoon wat die gevolge sou wees mits jy hul samewerking kry (al dan nie)

Met nabye vriende of intieme eggenote, kan dit voordelig wees as hulle weet dat daar positiewe gevolge is vir hul samewerking en dat dit ‘n eerlike aanbod is van gee-en-neem is eerder as manipulasie.

Leer om nee te sê

‘n Belangrike aspek van selfhandhawend wees, is jou vermoë om nee te sê vir versoeke wat jy nie kan of wil nakom nie.  Om nee te sê beteken dat jy grense stel vir ander mense se aandrange op jou tyd en energie wanneer sulke aandrange met jou eie behoeftes en begeertes inmeng.  Dit beteken ook dat jy dit kan doen sonder om skuldig daaroor te voel.

In sommige omstandighede, veral as jy mense moet hanteer met wie jy nie ‘n verhouding van enige aard wil vestig nie, kan jy net sê: nee-dankie, of nee, ek stel nie belang nie, op ‘n vriendelike, maar ferm manier, genoeg wees. Maar as die ander persoon aanhou, kan jy net jou stelling kalm herhaal sonder om verskoning aan te bied.  Jy mag ook die vasgehaakte-plaat tegniek gebruik.  Onthou jy die dae van langspeelplate?  Wat gebeur as ‘n plaat vashaak… vashaak… vashaak… vashaak? Herhaal bloot  jou: nee, ek stel nie belang nie, oor en oor en gebruik dieselfde woorde en dieselfde stemtoon.  Gewoonlik stop mense na die derde poging.  Onthou ook dat jy nie enige verduideliking hoef te gee nie.  Laat jou nee net jou nee wees.  Indien nodig, maak jou stelling sterker en meer empaties.  Jy mag nodig hê om die volgende te doen:

• kyk die ander persoon direk in die oë,
• verhef jou stemtoon ietwat en,
• handhaaf jou posisie: ek sê – nee dankie.

In baie gevalle – met kennisse, vriende en familie – mag jy dalk ‘n rede aan die ander persoon wil verskaf oor hoekom jy nie aan hulle versoeke wil of kan voldoen nie.  Hier is dit dikwels raadsaam om ‘n drie-stap prosedure te volg:

• erken die ander persoon se versoek deur dit te herhaal.
• verduidelik jou rede hoekom jy dit afkeur.
• sê nee.

(Opsioneel). Indien toepaslik, maak ‘n alternatiewe voorstel wat in jou en die ander persoon se behoeftes sal voldoen. Gebruik hierdie stap net as jy ‘n gemaklike manier sien waarin jy en die ander persoon mekaar in die middel kan ontmoet.

‘n Metafoor: wat die slang jou kan leer as jy te aangenaam is

Die slang was verskriklik en gevaarlik.  Hy het die inwoners vreesbevange gelaat en die kinders gepik.  Op ‘n dag het ‘n wyse man die dorp ingestap.  Hy het gesien watter chaos die slang se dade onder die inwoners van die dorp gebring het.

Omrede hierdie net ‘n storie is, kon die wyse man met die slang praat. Nadat hy die uitgeworpe slang se vertroue oorgewen het, kon hy met die slang praat en het vir hom gesê: Luister Slang, jy maak nie net die mense hier ongelukkig nie, maar jy is in jouself duidelik ook misrabel.

Oefen bietjie vriendelikheid en sagtheid om die lewe van almal hier makliker te maak, asook in jou eie lewe.

So het die wyse man die volgende dag die plek verlaat.

Jare later het die wyse man toevallig weer deur dieselfde dorp gereis.  Tot sy verbasing het hy gesien hoe die slang saam met die kinders speel.  Hy kon nie glo hoe die voormalige, aggressiewe slang met wie hy jare vantevore gepraat het, nou so lekker met die kinders speel nie.  Uiteindelik kon die slang homself bevry van sy vervolgers en seil na die wyses.

Jou advies was ‘n ramp, het die slang gesis.  Om aangenaam te wees, het my misrabel gelaat.  Nou is ek net ‘n speelding, mense lag vir my en ek word as vanselfsprekend aanvaar. Ek was vantevore beter af!

Die ou man het gereageer en gesê: Jy het my raad te letterlik opgeneem. Ek het gesê jy moet nie byt nie, maar ek het nie gesê dat jy nooit mag sis nie.